W jakich budynkach są schrony i punkty schronienia w Polsce
Z 86 591 punktów schronienia w państwowym rejestrze 64 973, czyli 75,0%, leży w blokach mieszkalnych. Na drugim miejscu są szkoły, przedszkola i uczelnie (6 666 punktów, 7,7%), na trzecim sklepy, biura i hotele (4 552, 5,3%). To obraz całego kraju według stanu rejestru na 30 września 2026; rodzaj budynku ustalił Janosik schronów, bo sam rejestr go nie podaje.
Które budynki mają najwięcej punktów schronienia?
Rodzaj budynku pod punktem sprawdziliśmy dla każdego z 86 591 wpisów, we wszystkich 16 województwach. Dla 1 220 wpisów (1,4%) nie udało się go ustalić z wystarczającą pewnością. Odsetki podajemy dwa razy: od całości i od 85 371 punktów o ustalonym rodzaju.
| Rodzaj budynku | Punkty | % całości | % ustalonych |
|---|---|---|---|
| Blok mieszkalny | 64 973 | 75,0% | 76,1% |
| Szkoła, przedszkole lub uczelnia | 6 666 | 7,7% | 7,8% |
| Sklep, biuro lub hotel | 4 552 | 5,3% | 5,3% |
| Urząd lub służby | 2 110 | 2,4% | 2,5% |
| Dom jednorodzinny | 2 017 | 2,3% | 2,4% |
| Szpital lub przychodnia | 1 842 | 2,1% | 2,2% |
| Kultura lub sport | 1 313 | 1,5% | 1,5% |
| Nieustalone | 1 220 | 1,4% | bez |
| Kościół lub dom parafialny | 650 | 0,8% | 0,8% |
| Garaż lub parking | 574 | 0,7% | 0,7% |
| Zakład lub magazyn | 540 | 0,6% | 0,6% |
| Dworzec lub stacja | 134 | 0,2% | 0,2% |
Rodzaje budynków pochodzą z pliku `/dane/kategorie.json` (stan z 1 października 2026), a dostępność punktów z rejestru ze stanu na 30 września 2026.1 Bloki, szkoły i handel razem to 89,2% punktów o ustalonym rodzaju. Poza blokami leży 20 398 punktów, 23,9%.
Dlaczego trzy czwarte punktów to bloki?
Dane pokazują, że tak jest, ale nie mówią dlaczego. Można wskazać dwie rzeczy, które sprawdziliśmy w przepisach.
Po pierwsze, punkt schronienia nie musi być osobną budowlą. Ustawa definiuje go jako miejsce przydatne do tymczasowego ukrycia ludzi, w obiekcie budowlanym albo poza nim, które daje podstawową ochronę przed gwałtowną pogodą i skutkami broni konwencjonalnej, zwłaszcza odłamkami (art. 84a).2 Punkty identyfikuje właściwy miejscowo komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej, między innymi w obiektach, które zapewniają taką podstawową ochronę (art. 91a ust. 1 pkt 4).2 Bloków jest w kraju najwięcej, a ich piwnice i kondygnacje podziemne łatwo ująć w takim wpisie. To przypuszczenie, danych o tym, co komendant uznał za punkt, nie mamy.
Po drugie, ustawa wymaga, by kondygnacje podziemne w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i użyteczności publicznej oraz garaże podziemne projektować i wykonywać tak, żeby dało się w nich zorganizować miejsca doraźnego schronienia, o ile nie przewidziano w nich budowli ochronnej. Od 29 maja 2026 roku przepis podaje też minimalną pojemność, na przykład w bloku jedno miejsce na każde 20 m2 powierzchni mieszkań, i nie obejmuje budynków z najwyżej czterema mieszkaniami (art. 94 ust. 1 i 2).2 To nie to samo co punkt schronienia, ale pokazuje, skąd bierze się zasób podziemi pod blokami.
Udział bloków różni się między województwami: od 85,8% punktów w lubuskim, przez 77,6% na Mazowszu, do 58,8% w świętokrzyskim. Drugie miejsce od końca zajmuje podkarpackie z 60,7%.
Ile punktów mają szkoły i przedszkola?
Szkoły, przedszkola i uczelnie to drugi rodzaj budynku: 6 666 punktów. Bloków jest prawie dziesięć razy więcej (9,7 raza). Wyróżnia je dostępność. W godzinach otwartych jest 43,6% punktów w oświacie, a całą dobę tylko 4,6% (307 punktów). Rejestr podaje u szkoły godziny, więc po zamknięciu budynku wejście może być niemożliwe.
Budynki użyteczności publicznej mają w ustawie osobny przepis. Od 29 maja 2026 roku brzmi on tak: w budynku użyteczności publicznej zapewnia się budowlę ochronną, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, a wójt (burmistrz, prezydent miasta) może z tego obowiązku zwolnić decyzją (art. 93 ust. 1 i 2).2 Przepis nie mówi, że każda istniejąca szkoła już taką budowlę ma. Wpis szkoły w rejestrze nie znaczy więc, że pod nią jest budowla ochronna. Rejestr tego nie rozstrzyga.
Kto może wejść, gdy punkt jest w bloku?
Tu dochodzą dwa przepisy. Obiekty zbiorowej ochrony w obiektach niepublicznych służą w pierwszej kolejności użytkownikom budynku, do którego należą (art. 104).3 Z drugiej strony, gdy ogłoszono alarm przez system powiadamiania, ostrzegania i alarmowania, właściciel albo zarządca obiektu z punktem schronienia udostępnia go w miarę możliwości osobom, które chronią się przed zagrożeniem, na czas jego trwania (art. 103a).2 Komendant zawiadamia o zidentyfikowanym punkcie właściciela albo zarządcę nieruchomości (art. 91a ust. 2).2
Wyjaśnienie dla mieszkańca bloku jest na osobnej stronie: czy blok ma schron.
Kiedy punkt jest otwarty, zależnie od rodzaju budynku?
Rejestr przy każdym punkcie podaje jedną z trzech dostępności: na żądanie, w określonych godzinach albo całą dobę. Ustawa wymienia dostępność wśród danych o punkcie (art. 108 ust. 5 pkt 3).2 W całym rejestrze 22,9% punktów jest całodobowych, 8,3% w godzinach, a 68,8% na żądanie. Według rodzaju budynku:4
| Rodzaj budynku | Całą dobę | W godzinach | Na żądanie |
|---|---|---|---|
| Blok mieszkalny | 26,1% | 1,5% | 72,4% |
| Szkoła, przedszkole lub uczelnia | 4,6% | 43,6% | 51,8% |
| Sklep, biuro lub hotel | 15,0% | 25,8% | 59,2% |
| Urząd lub służby | 8,7% | 37,4% | 53,8% |
| Szpital lub przychodnia | 21,2% | 25,0% | 53,8% |
| Kultura lub sport | 8,0% | 35,9% | 56,1% |
| Dworzec lub stacja | 37,3% | 7,5% | 55,2% |
Dwie rzeczy rzucają się w oczy. Po pierwsze, 85,6% punktów całodobowych (16 942 z 19 793) leży w blokach. Po drugie, punkty w urzędach, szkołach i obiektach kultury są w dużej części „w godzinach”, a więc po zamknięciu budynku mogą być niedostępne. Kto szuka najbliższego punktu na wieczór, powinien patrzeć na tę kolumnę, a nie na sam adres.
Garaże, kościoły i domy jednorodzinne
Trzy rodzaje wyglądają w danych nietypowo.
Garaże i parkingi to 574 punkty (0,7%). Całą dobę dostępne jest 17,9% z nich (103 punkty), na żądanie 74,0%. Do tej grupy trafiają też budynki gospodarcze, kioski i altany, bo tak je sklasyfikowano; nie są to więc same garaże podziemne.
Kościoły i domy parafialne to 650 punktów (0,8%). Całą dobę ma 13,2% z nich (86 punktów), na żądanie 71,5%.
Domy jednorodzinne to 2 017 punktów (2,3%). Całą dobę dostępnych jest 510 z nich (25,3%), czyli co czwarty. Kontrola wpisów oznacza je flagą „rejestr obiecuje wejście o każdej porze, a to dom jednorodzinny”.5 W podsumowaniu kontroli z 17 października 2026 (rejestr ze stanu na 30 września) flaga występuje 510 razy i na każdym wpisie, który ma rodzaj „dom”. Nie ma jej przy żadnym innym rodzaju. To wpisy do sprawdzenia: dom prywatny rzadko jest otwarty dla obcych o trzeciej w nocy, ale decyzja należy do właściciela, a nie do mapy. Adresów prywatnych domów tu nie podajemy.
Najwyższy odsetek całodobowych mają dworce i stacje (37,3%, 50 z 134); to jednak tylko 50 punktów.
Jak ustalono, co to za budynek?
Rejestr Komendy Głównej PSP podaje adres, położenie i dostępność, a nie rodzaj budynku.4 Ustawa wymienia „rodzaj obiektu budowlanego lub innego miejsca” wśród danych o punkcie (art. 108 ust. 5 pkt 1), ale w pliku rejestru kolumna „Rodzaj obiektu” ma w każdym wierszu tę samą wartość, „Obiekt ochrony ludności”.2 Dlatego rodzaj ustalamy sami, z trzech źródeł:6
- BDOT10k Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii: funkcja i nazwa budynku pod punktem albo w jego pobliżu (do 20 m).
- OpenStreetMap: etykiety budynku i obiektów obok (autorzy OpenStreetMap, licencja ODbL).
- Model językowy jako rozjemca sporów między dwoma pierwszymi. Przyjmujemy jego odpowiedź tylko z pewnością co najmniej 0,9. Poniżej tego progu rodzaj zostaje „nieustalony”.
W liczbach (pole `zrodlo` w pliku): 84 220 punktów, 97,3%, ma rodzaj z samego BDOT10k albo z BDOT10k potwierdzonego przez OpenStreetMap. W 1 145 przypadkach (1,3%) rozstrzygał model. Dla 849 punktów (1,0%) nie było żadnego dowodu, a w 370 (0,4%) model nie był dość pewny. Siedem wpisów przypadło na regułę bez modelu. Razem 86 591.
Czego te liczby nie mówią
- Rodzaj budynku to najlepsze dopasowanie, nie dokument PSP. Pod adresem punktu mogą stać dwa budynki. Gdy dane BDOT10k i OpenStreetMap się różnią, zdecydował model, który może się mylić. Dlatego takie przypadki liczymy osobno (1 145).
- Kategorie są szerokie. „Blok” obejmuje także domy studenckie, internaty i inne budynki zamieszkania zbiorowego. „Szkoła” to też żłobki, uczelnie i placówki badawcze. „Garaż” obejmuje budynki gospodarcze.
- Punkt w budynku nie mówi, że jest w piwnicy. Rejestr nie wskazuje, które pomieszczenie jest punktem schronienia, a Janosik tego nie widzi.
- Rejestr to wpisy komend powiatowych. Dane o punktach wprowadza właściwy miejscowo komendant powiatowy (miejski) PSP (art. 109 ust. 2 pkt 4).2 Rozbieżność między wpisem a stanem budynku to wpis do sprawdzenia, nie zarzut wobec nikogo.
- Stan z dnia. Rejestr zmienia się, a liczby tu to migawka z 30 września 2026 (rodzaje: 1 października 2026). Rejestr nie mówi też, czy ktoś sprawdził, że wejście istnieje.
Co możesz zrobić teraz
Sprawdź, czy twój budynek jest w rejestrze: strona gminy lub ulicy w wykazie gmin podaje adres i dostępność każdego punktu, a wpisy podejrzane w kontroli oznacza. Najbliższy punkt od miejsca, w którym stoisz, pokaże Alarm. Jeśli mieszkasz w bloku z wpisem, przeczytaj co wpis znaczy i czego nie znaczy. Skąd bierzemy dane i jak je sprawdzamy, opisuje strona o danych, a zasady gry terenowej strona o zasadach. Co stoi pod wpisami, które kontrola uznała za podejrzane, pokazuje tekst o błędach w rejestrze schronów, a ile wśród punktów jest prawdziwych schronów, tekst ile jest schronów w Polsce.